Биһиги музейбытыгар былыргы. дьахтар дьабака бэргэһэтин чопчуура хараллан сытар. Бу кыһыл, хара сукунанан аттаран тигиллибит, сахалыы харысхал ойуунан киэргэтиллибит чопчууру мин 1989 сыллаахха Чооруос ойоҕо Марыына – Дмитриева Марина Ксенофонтовна диэн эмээхсинтэн көрдөөн ылбытым. Бу эмээхсин Өргүөт баайа Мэнигийээн диэн бэт элбэх сүөһүлээх, сылгылаах, үс кыыстаах киһи кыыһа үһү. Бу ыал баһаан элбэх баайдарыгар бэйэлэрин күүстэринэн оттоон, хамначчыт туппакка көрөн-аһатан олорбуттар. Оннук да буолан кулаахтааһын саҕана кулаахтамматах киһи үһү. Кыыстара Марыына Тоҥуулаахха сэниэ ыал уолугар Дмитриев Дьэкиимҥэ кэргэн тахсар. Сүктэн кэлэригэр хас да сүөһүлээх, сылгылаах, миинэр миҥэлээх кэлбитэ үһү. Өссө сөҕөн кэпсииллэринэн, илин-кэлин кэбиһэрдээх, оноолоох сонноох, чопчуурдаах дьабакалаах үһү. Мэнигийээн кыргыттарыгар барыларыгар үрүҥ көмүс симэхтэри куттарбыта үһү. Марыына эдэригэр сүрдээх кыайыылаах-хотуулаах үлэһит дьахтар үһү. Ол да иһин буолуо, ыарахан сылдьан үлэттэн харыстаммакка оҕото сатаммат идэлээх эбит. Тоҥуулаах эмээхситтэрэ кэпсииллэринэн. кэргэнэ Чооруос-Дьэкиим ыаллыы олорор дьахталларга: “Били кыыска тахса сылдьаар эрэ, кириибэ киирбит”,- диэн ааһара үһү. Дьэ оччоҕо ыала дьахталлар ыалдьа сытар Марыынаҕа тахсан үүтүн эрийэн, биитэр сүөгэй иирдэн, бурдугун тардан, ынах ыамматах буоллаҕына ыан эҥин, үлэни бары үмүрү тута охсоллоро үһү. Дьэ уонна чаай бөҕө иһэн, кэпсэтэн-күлсэн, хата бэйэтэ аныгылыы девичник буолар эбит! Дьэ уонна Марыына сүктэн кэлэригэр илдьэ кэлбит сундуугун, кыра холбуйатын арыйара үһү. Бу сундуук, холбуйа арыллыыта ийэлэрин батыһан киирсибит хороччу улаатан эрэр оҕолорго күүтүүлээх да буолара үһү! Сундууктан хаарыс солко ырбаахы, саһыл истээх сон, киэргэтиилээх хаһыаччык, чопчуурдаах бэргэһэ уонна да араас таҥас хостоноро үһү. Оннук таҥаһы таҥныбатах, ыһыахха баай дьахталлар эрэ кэтэллэрин көрөр буолан дьахталлар “уой-аай!” бөҕөнү түһэрэн кэтэн көрүү буолаллара үһү. Дьэ онтон холбуйа арыллар! Манна туох суоҕуй диэх айылаах: суулана сылдьар үрүҥ көмүс илин-кэлин кэбиһэр, өттүк симэҕэ, чоху, иҥэһэ ытарҕалар, көлөөскөлөр! Солко былааттар, туохтаах эрэ кыракый таас бытыылкалар, хоруопкалар. Дьахталлар ол симэхтэри кэтэн салабаарга көрүнэллэрэ үһү. Марыына дьахталларга куруппа, чаай, арыы оҕото, мас көтөрө, сороҕор миэтэрэлээх таҥас эриттэн кистээн бэссэрэ үһү. Мин ийэм оччолорго эдэр дьахтар, хаста да ыҥырыллан сылдьыбыта үһү.

Хас да сыллаахха дойдуларыгар юбилейнай ыһыахха кэлэ сылдьыбыт, билигин баабыска буолан олорор оччотооҕу оҕолор музейга ити бэргэһэ чопчуурун, ити холбуйаны көрөн баран: “Бээрэ бу, Чооруос ойоҕун дьааьыктара дуо? Бу кини бэргэһэтин чопчуура буотах дуо?”, – диэн ыйытан тураллар. Ол Марыынаҕа ийэлэрин батыһан тахсыһар оҕолор эбит.
Ити чопчуур оччолорго бүтүн бэргэһэ буолаахтыа буо. Оһуора-ойуута кылабачыгас, сахалыы эттэххэ көмүс сабынан, аныгылыы эттэххэ рюриксынан тигиллибит эбиттэр. Бастаан ыларым саҕана онон-манан кылабаччыһан көстөллөрө. Иьинэн синньигэс таҥас хос тутан тигэллэр быһыылаах, бөлтөххөй буоллун диэн, оннук кыбытыктаах. Бу чопчууру көрбүт эрэ бары сөҕө көрөр, эргитэ сылдьан өрүттэрин, киллэҕэһиннэрин тус-туһунан кээмэйдээн суруналлар, сиигин көрөллөр, хаартыскаҕа түһэрэллэр. Биһиги улууспут иистэнньэҥ дьахталлара эмиэ интэриэһиргээн чинчийэн бартара. СВФУ доцена, саха норуотун төрүт ииһин үөрэтээччи Светлана Ивановна Петрова салалтатынан аны сайыҥҥы олоҥхо ыһыаҕар Үөһээ Бүлүү оһуорун үйэтитэр сыаллаах “Көмүс сүүтүк” диэн улууспут иистэнньэҥ дьахталларын түмсүүтүн салайааччыта Ирина Васильевна Потапова биьһиги музейбытыгар хараллан сытар ити чопчуурбутун кэлэн үөрэтэн барбыта.
Марыына иитийэх уолун Хоноһо көрүүтүгэр олорон, уола этэринэн сүүһүн туолан баран орто дойдуттан арахпыта быһыыта. “Ийэм тииһэ бүтүннүү үүммүтэ. Былыргылар, киһи сүүһүн туоллаҕына тииһэ үүнэр диэччилэр”, – диэн килиэп кэтэһэн лааппы айаҕар олорон дьоҥҥо кэпсиирин истибиттээхпин. Марыына кийиит кыыс буолан килбэйэн, симэнэн кэлбитин туоһута бэргэһэтин чопчуура билигин атын хараҕынан көрүллэн, суолтата дириҥээн музейга хараллан үйэлэргэ аатын ааттата сытыа буоллаҕа.

Үөһээ Бүлүү, Харбалаах. Копыленко С.Д.