Кулун тутар 18 күнэ – күннээх Крым Россияны кытары холбоспут күнүнэн биллэр.
Бу бэлиэ күн чэрчитинэн биһиги музейбыт айар-тутар оҕолорго анаан бу сыл кулун тутар 16 күнүгэр Ытык Күөллээҕи Ф.С. Аргунов аатынан оҕо искусствотын сайыннарар оскуолатын художественнай кылаастарыгар «Былатыан Ойуунускай хоһоонноругар – Крым» диэн ааттаах лиэксийэни ыыттыбыт.
Оҕолорго Крым үөскээбит историятын уонна биир дойдулаахпыт Платон Ойуунускай айымньыларыттан сырдаттыбыт.
Платон Алексеевич Ойуунускай 1923 сылларга Саха Автономнай өрөспүүбүлүкэтин киин комитетын (ЦИК) председателинэн үрдүкү дуоһунаска үлэлиир кэмэ, маны тэҥэ 1922 – 1923 сылларга Саха АССР норуот хамыһаардарын сэбиэтин (СНК) председателинэн үлэлээбитэ.
Бу сылларга «оҕо эрдэхпиттэн сүрэҕим таҥарата» – диэн эппит кыталыктан ордук, тырымныыр чыычааҕа Сүөкүччэ доҕорунаан күүтүүлээх ыал буолбут кэрэ кэмнэрэ. Эдэр эрдэхтэн саханы эспит сэллик ыарыытыгар Сүөкүччэ эдэр сааһыттан ылларбыта. Былатыан доҕорун эмтэтэр, олоххо төҥүннэрэр сыалы-соругу ылыммыта. 1923 сыл сайыныгар соҕуруу Былатыан Сүөкүччэтин эмкэ илдьэр. Дьокуускайтан барарыгар Сүөкүччэ биир дойдулааҕа, аймаҕа Дарья Тимофеевна Сокольникованы балыыһаҕа тиийэн көрсөр. Ол туһунан 1973 сыллаахха Чөркөөх олохтооҕо, педагогическай үлэ бэтэрээнэ А.Ф. Филатова 80 саастаах Дарья Тимофеевна Сокольниковаттан ылбыт ахтыытыгар көрөбүт. Ахтыыга сурулларынан Сүөкүччэ Даарыйаҕа: «Былатыан үөрэниэҕэ, мин эмтэниэм диэн соҕуруу баран эрэбит. Аймахтарын-урууларын хаалларан барда диэмэҥ, эмтэтэ бардым, тиллэн кэлиэм», – диэхтээбит. Былатыаннааҕы үгүс табаарыстара биэрэккэ киирэн атаарбыттар… Сүөкүччэ барахсан уһун айантан мөлтөх доруобуйата өссө алларыйан Тюмень уонна Ишим икки ардыгар тыына быстар…
Оччолорго дойдуга гражданскай сэрии уота арыый да уҕараан эйэлээх олоҕу тутуу саҕаламмыта. Ол курдук Былатыан Ойуунускай 1923 сыллаахха суруйбут «Крыым» хоһоонугар: «Күлэ турар курдук, күлүмнүүр халлааннаах, күндээрийбит күннээх күлүм чаҕыл түспүт…. минньигэс сыттардаах үтүө дойду эбит…», – диэн хоһуйар. Мүөт салгыннаах үтүөкэн дойдуга, Крымҥа, Сэбиэскэй былаас олохтоммутун кэннэ, бу сир куруорт быһыытынан сайдыыта саҕаланар. 1919 сыллаахха «Уопсай судаарыстыбаннай суолталаах эмтэнэр сир», 1920 сыллаахха «Крым – үлэһит норуот эмтэнэр сирэ» диэн утуу субуу СНК Декреттэрэ тахсаллар. Манна 1922 сыллаахха Ялтаҕа сэллик ыарыытын үөрэтэр государственнай институт аһыллар. Былатыан Ойуунускай Ялтаҕа сылдьыбыт, сэлликтэн эмтэммит туоһутунан хоһоонноро буолаллар. Ол курдук манна «Крыым», «Муора», «Мимуоза», 1932 сыллаахха «Бырастыы» хоһоонноро суруллаллар. Н.М. Заболоцкай «Жизнь и творчество П.А.Ойунского» кинигэтигэр суруйарынан: «П.А.Ойунский – поэт широкого диапазона. Он был замечательным лириком. П.А. Ойунский первым из якутов воспел красоту южного берега Крыма: «Крым» (1923 г.), «Мимоза» (1923г.), «Море» (1923 г), «Любовь моря» (1924 г.), «Прощай» (1932 г). Эти стихи отличались особой свежестью и новизной. В 1920-х годах они открывали перед якутским читателем новый, неизведанный мир», – диэн. Оччотооҕу ааҕааччыларга эмтэнэргэ, доруобуйаны көннөрөргө атын үтүөкэн сир эмиэ баар эбит диэн санааҕа аҕалар. Этэргэ диэри саҥа олох –саҥа тыыны аҕалар.
Лиэксийэбитигэр эргилиннэххэ, оҕолорго Былатыан Ойуунускай хоһоонугар муора уобараһын, мимуоза сибэкки кэрэтин арыйарга соруннубут. Оҕолор лиэксийэни истэн баран тугу өйдөөбүттэригэр уруһуйдуулларыгар сорудах бэрилиннэ. Художественнай кылаас учууталлара С.К. Билюкина, М.И. Аввакумова уруһуйга кэлбит оҕолорун үмүрү тардан киллэрэн лиэксийэни иһитиннэрэн, сорудахха көмө ньыма буоллулар.
Оҕолор уруһуйдарын наардаатахха, Валерия Баппадова, Эльвира Собакина Былатыан Ойуунускай «тунаарар-көҕөрөр, убайар урсуннаах, туората көстүбэт» – «Муора», Юра Федоров «сайаҕас салгынтан сандаарбыт саатыган, алаарбыт-тэтэрбит … мичиҥниир сарбынньах» – «Мимуоза» хоһоонноругар уруһуйдарын ситэрэн-хоторон аҕалан туттардылар. Бу уруһуйдары үөрэ-көтө ааҕааччыларбытын кытары үллэстэбит.
С. Халгаева
Хаартыскаҕа: П.А. Ойуунускай доҕоро Сүөккүччэ; Ф.С.Аргунов аатынан оҕо искусствотын сайыннарар оскуола художественнай кылааһын үөрэнээччилэрэ Валерия Баппадова, Эльвира Собакина, Юра Федоров уруһуйдара.