Хас сыл аайы атырдьах ыйын 22 күнүгэр дойду былааҕын күнүн бэлиэтиибит. Россия былааҕын күнүн бэлиэтиир туһунан уураах 1994 сыл атырдьах ыйын 20 күнүгэр «Россия Федерациятын Государственнай былааҕын Күнүн туһунан» Президент уурааҕынан олохтоммута.
Дойду былааҕа – бу гербэ, гимн курдук модун держава официальнай, государственнай символа буолар.
Государственнай былаах дойдуга ыытыллар улахан официальнай тэрээһиннэргэ гимн доҕуһуолунан күөрэччи таһаарыллар. Спортивнай олимпиадаларга чыпчаал ситиһиилэммит спортсмен дойдутун былааҕа таһаарыллара ураты күүстээх иэйиини, долгуйууну, киэҥ туттууну аҕалар. Былаах, ханнык да норуоттан тутулуга суох, бу куруутун үрдүкү үрдэлгэ таһаарыллар судаарыстыбаннай символ буолар. Оннук биир көстүүнэн дойду былааҕын аан дойду хайаларын чыпчаалларыгар, оройугар таһаарыы үгэс олохтоммута ыраатта. Былаах таһаарар үгэс кэнники сылларын эридьиэстээн көрдөххө, 2017 сыл кулун тутар 13 күнүгэр Россия саамай улахан кээмэйдээх 960 кв. м. иэннээх былааҕын дойдубут уонна Европа саамай үрдүкү хайа чыпчаалыгар Эльбруска таһаараннар Гиннесс рекордугар киллэриллэн турар. Бу эмиэ ураты сыһыантан маннык хардыы оҥоһулуннаҕа.
Сахаларга альпинизм спорт быһыытынан улаханнык тэнийэ илик көстүү буолар. Ол да буоллар биирдиилээн дьарыктанар, олохторун тэтимэ оҥостубут дьон биһиги кэккэбитигэр бааллар. Онтон Сахабыт сирин хайалара бэйэбит омукпут курдук чымааннар, туһунан угуйар кэрэлээхтэр, кистэлэҥнээхтэр. Сыл аайы Сахабыт сирин муус хайаларын дабайа араас омук альпинистара кэлэллэр. Онтон билигин туризм көрүҥүн быһыытынан олохтоохтор хайалаах сири баран көрөн, намтал сирдэрдэ бөлөҕүнэн да тахсар түгэннэрэ элбээн иһэр.
Дьокуускай куорат олохтооҕо, хирург-травматолог идэлээх Георгий Ионович Цыпандин хайаҕа дабайыыны хобби оҥостубута балачча кэм буолла. Саха сирин альпинистарын бөлөҕөр биир биллэр айанньыт быһыытынан сыаналыыллар. Георгий Ионович кэпсииринэн: «Мин 40-ча сыл 100-кэ араас айаннарга сырыттаҕым буолуо. Быйыл 5 айаҥҥа баран кэллим. Хайаларга сылдьарбын ордоробун. Биллэн туран, хайаҕа дабайарга ис санаа, турук күүһүн таһынан күүстээх спортивнай бэлэмнэнии, дьарык наада. Хайа – киһини угуйар туспа эйгэлээх. Киһи санаатын үрдүктэн үрдүккэ таһаарар, ыраастыыр, күүһүрдэр айылҕалаах. Мин тус бэйэм Кавказка Казбек, Эльбрус диэн хайаларга сылдьыбытым. Алтайга Белуха, Италияҕа Этна диэн вулкаҥҥа. Сахабыт сирин улахан хайаларыгар элбэхтэ таҕыстым. Муус хайа, Берилл, Палатка (Өймөкөөн), Победа (Муома), Сунтаар Хайатыгар (хребет) үрдүк чыпчаалыгар 2002 сыллаахха саха бөлүһүөгэ, суруйааччы, айанньыт А.Е.Кулаковскай-Өксөкүлээх Өлөксөй аатын иҥэрбиппит». Салгыы Георгий Ионовичтан дойдубут, Сахабыт сирин былааҕын тоҕо хайа чыпчаалыгар таһаараҕыт диэн ыйытыыга: «Былаах – символ буоллаҕа. Биһиги Саха сириттэн сылдьабыт, атын дойдуга бардахха Россия былааҕын эмиэ күөрэччи таһааран ис тургутуу кыайыытын, өрөгөйүн, улахан дуоһуйууну ылабыт».
Предприниматель Егор Макаров эмиэ бэйэтин эйгэтигэр киэҥник биллэр. Кини айанньыт, альпинист, кыраҕы харахтаах фотограф буолар. Ол эрээри билигин тыаҕа, үрэххэ баран кыайан таба туппатыбыт. Егор Макаров Европа, Хоту, Соҕуруу Америкалар чыпчаалларыгар тахса сылдьыбыта. Хайаҕа үрдүк кирбиитэ – Аконкагуа. Бу хайа Аргентина уонна Чили кыраныыссатыгар баар 6961м. үрдүктээх. Егордуун кэпсэтиигэ, кини: «альпинистар диэн туспа тиэстэттэн оҥоһуллубут күүстээх санаалаах дьон дии саныыбын. Биллэн туран, былаахпытын бу дойдуттан сылдьабыт, маннык норуоттарбыт диэн көрдөрөбүт. Хайаҕа дабайыы бу – хоһууттар күрэхтэрэ», – диир.
Бу курдук модун держава былааҕа – чыпчаалтан чыпчаалга, үрдүктэн үрдүккэ күөрэччи анньыллар. Онтон биһиги альпинистарбыт атын омуктардыын биир кирбиини – үрдүк чыпчаалы дабайыыга сомоҕолоһоллор, бу норуоттар доҕордоһууларын биир көрүҥэ буоллаҕа.
Бэлэмнээтэ С. Халгаева
Хайаҕа дабайааччылар Георгий Цыпандин, Юрий Николаев хаартыскалара.