«Колыма» федеральнай трассанан айанныыр дьон Чөркөөхтөн чугас сытар Саппыйа диэн алааска эргэ балаҕаны саӊардар үлэ ыытылла турарын бэлиэтии көрөр буолуохтаахтар.
Бу балаҕаӊӊа 1937 сыллаахха дойдутугар П.А.Ойуунускай литературнай үлэтин 17 сылын бэлиэтиир уонна ССРС Верховнай Советыгар депутакка кандидатынан туруорар кэмнэригэр биир дойдулаахтарын – Молотов-Сэккээччи, Ойуун Ууhа-Ханньас икки колхуос дьонун көрсүбүтэ номох буолла.
Айан трассатын илин хонноҕо оччолорго Мойуор тиэрбэhэ диэн ааттанара, П.А.Ойуунускайдыын истиӊ көрсүhүү колхуостаах Мойуор Кулаковскай балаҕаныгар буолбута оччолорго эдэр быыбардааччы киhи – кэлин Чөркөөх олохтооҕо, сэрии уонна үлэ ветерана Афанасий Васильевич Захаркин кэпсээн хаалларбыттаах.
Историческай суолталаах мунньах буолан ааспыт Мойуор Кулаковскай балаҕанын, Попов Н.Е. салайааччылаах Чөркөөх музейын коллектива көҕүлээhининэн, Таатта улууhун дьаhалтатыгар үлэлиир эр дьон биригээдэтэ улууспут баhылыга Соров М.М. тус салалтатынан чөлүгэр түhэрэр үлэни ыыталларын бэлиэтиир тоҕоостоох.
Оттон Мойуор Кулаковскай диэн кимий?! Кини дьиӊнээх аата Мэхээлэ Кулаковскай диэн, кини хайдах дьылҕаламмытай?!
Мойуор Кулаковскай сыдьааннара Тааттаҕа эрэ буолбакка атын улуустарга тарҕанан олороллорун билэр-истэр этибит. Бу күннэргэ Майор Кулаковскай хос сиэнэ, М.К.Аммосов аатынан ХИФУ Олоӊхону чинчийэр Институт сотруднига, филологическай наука кандидата Марианна Тимофеевна Сатанар куораттан Тааттаҕа тахса сылдьарын көрсөн кини хос эhэтин Майор Кулаковскай туhунан кэпсииригэр көрдөспүппэр элбэх сонуннаах буолан биэрдэ. Өссө эрдэ Марианна бэйэтэ Чөркөөххө аймахтарыгар кэлэ сылдьан музейга киирэн Мойуор Кулаковскайы туоhүласпытын, төрүччүтүн үөрэппитин үчүгэйдик өйдүүбүн. Бүгүн эдэр учуонай Марианна Сатанар кэпсээнин кэрэхсээн истиэххит диэн эрэнэбит (видео-кэпсээн).
Хаартыскаларга Марианна Сатанар кэпсээнигэр ахтыбыт суругун көрөҕүт, куоракка тиийэн баран түhэртэрэн ыытта. Бу сурук Арҕаа Хаӊаласка олорор Мойуор Кулаковский аймаҕар Туйаара Гаврильевна Федороваҕа хараллан сытар эбит. Туйаара Гаврильевна эбэтэ – Елена Ивановна Кулаковская диэн Мойуор бииргэ төрөөбүтэ эбит, кини убайыттан түөрт сыл балыс эбит. Ыалдьыппыт Сатанар видео- кэпсээнигэр бэрт соторутааҕыта булсубут хаан уруу аймаҕын суруйааччы Егор Гаврильевич Федоров – Добун туhунан ахтар. Суруйааччы Добун аҕатын ийэтэ Ольга Ивановна Кулаковская – Мойуор Кулаковскай балта эбит.
Онтон сурук ааптара – Кулаковская Матрена Михайловна диэн Мойуор төрөппүт кыыhа, 1918 сыллаах төрүөх, биэлсэринэн өр сылларга үлэлээбит үлэ уонна тыыл бэтэрээнэ. Матрена Михайловна хаартыскатын ыччаттара ыыттылар. Кини суругун 88 сааhыгар Добун суруйааччы аҕатыгар – Федоров Гаврил Егоровичка (1939 сыллаах төрүөх) суруйан хаалларбыт эбит. Бу кэриэс суругар аҕатын Кулаковскай Михаил Иванович – Мойуору 1888 сыллаах төрүөх, икки кылаас үөрэхтээх киhи продавеhынан, сельпо председателинэн үлэлээбитэ, 1940с. куоракка көмүллүбүтэ диэн ахтар. Онон Мойуор Кулаковскай туhунан эбии саӊа чахчылар көhүннүлэр. Суругу болҕомтолоохтук ааҕаргытыгар көрдөhөбүт.
Матырыйаалы бэлэмнээн бүтэрэн эрдэхпинэ Марианна Сатанар үөhээӊӊи сурук ааптара Матрена Михайловна Кулаковская эдэригэр сылдьан түспүт хаартыскаларын булан ыытан кэпсээммитин ситэрэн биэрдэ.
Матрена (маӊан саҕалаах ити кини сурук ааптара), Николай (Марианна Сатанар эhэтэ турар), Тамара Кулаковскайдар – кинилэр бары Мэхээлэ (Мойуор) Кулаковскай оҕолоро.
Бу икки хаартыска Мойуор Кулаковскай эмиэ биир сыдьааныгар, билигин Чөркөөххө олорор Елена Афанасьевна Филатова – Сыгыйык суруйааччы дьиэ кэргэнигэр хараллан сытарын истэн долгуйдубут. Ити курдук аймах дьон билсэн-көрсөн иhиэхтэрэ турдаҕа. Барҕа махтал буоллун Марианна Сатанарга уонна бары Кулаковскайдар аймахтарга – Мойуор Кулаковскай сыдьааннарыгар.
Эhиги Ойуунускай аатын кытары ыкса сибээстээх Саппыйа алааhыгар өбүгэҕит Мойуор Кулаковскай балаҕанын сөргүтэн ааспыт историяны тилиннэриигэ күүс-көмө буолуоххут диэн эрэнэбит.
Сыhыарыыга Марианна Сатанар видео-кэпсээнин О. Жерготова таӊан оӊордо.
Бэлэмнээтэ Изабелла Жерготова. Чөркөөх
От ыйын 9 күнэ. 2021 сыл