Тохсунньу 27 күнүгэр Саха ϴрөспүүлүкэтин үтүөлээх учуутала Дмитрий Степанович Жегусов төрөөбүтэ 95 сылын көрсө төрөөбүт Чөркөөӄөр олохтоох суруйааччы Елена Филатова – Сыгыйык «Эн билииӊ төлөнүӊ суоһугар» диэн учууталыгар анаабыт кинигэтэ сүрэхтэннэ.

Учуутал буолар дьылӄалаах уол Таатта Дьиэбэгэнэтигэр Ыстапаан уонна Лүкүөрүйэ Дьоҕууhаптар дьиэ кэргэттэригэр тохсунньу тоһуттар тымныытыгар иккис оҕонон төрөөбүтэ. Сиэллээхтэн төрүттээх туруу үлэhит ийэтэ былыргы олоҕу-дьаhаҕы, үhүйээннэри кэпсээн сөхтөрөрө, ийэтэ  барахсан аймахтарыгар сыһыаран Сиэллээх оскуолатыгар  сэрии сылларыгар үөрэммитэ, учуутала Уваров Иннокентий Алексеевич оскуолаларыгар ас-таӊас тэрийэн сэрии  ыарахан кэмин этэӊӊэ туораабыта. Аҕата ас-таӊас кырыымчык кэмигэр  от охсон «бастыӊ от охсооччу» диэн хаһыакка тахсыбыта,  күүстээх үлэ быыһыгар  уhанан остуол, олоппос оӊорон чэйгэ,  бурдукка атастаһан дьонун ииппитэ. Төрөппүттэрэ оӄолорун барыларын  үөрэхтээх дьон оӊорбуттара.

Учуутал идэтин ыларыгар кинини үөрэппит аӄа көлүөнэ учууталлара уонна оӄо эрдэӄиттэн дьоно аах сылаастык ахтан кэпсиир үөрэхтээх абаӄата – Саха сиригэр үрдүк үөрэӄи олохтообут, наркомунан үлэлээбит Иван  Пудович Жегусов холобур буолбуттара.

Д.С. Жегусов 1977-1978сс. Октябрьскай нэhилиэк советын исполкомун председателинэн үлэлиир кэмигэр  музей туруохтаах сирин-уотун  быhаарыыттан саҕалаан музей бастаан аhыллыбыт кэмигэр элбэх кэккэ боппуруостары быhаарбыта. Ол кэмӊэ Чөркөөххө остолобуой, гостиница диэн суоҕа. «Таатта» совхоз салалтатын (директор Х.И. Кашкин, рабочком П.Е. Решетников, партком В.В. Находкин) кытары хоноhолору түhэр, сынньанар сирдэринэн, утуйар таӊаhынан, бородууктанан, сороҕор харчынан даӄаны быhаччы хааччыйаллара, музей дьиэлэрин-уоттарын, былырга малы-салы  хомуйарга, ыраастыырга көмөлөhөллөрө.

1978с.  Чөркөөххө бэс ыйыгар В.Г. Короленко 125 сааhыгар аналлаах ыhыах аhыллыытыгар музейы тэрийээччи Д.К. Сивцев – Суорун Омоллоон,  олохтоох салайааччы Д.С. Жегусов, учуонай А.Е. Мординов, Короленко хос сиэнэ Е.В. Иванова нуучча чулуу дьоно саха норуотугар оӊорбут үтүөлэрин туhунан дириӊ ис хоhоонноох этиилэрин олохтоохтор билигин да умнуллубаттар.

1983с.  Суорун Омоллоон көҕүлээhининэн норуот күүhүнэн тутуллубут П.А. Ойуунускай музей-уhаайбатыгар аан бастаан ыытыллыбыт Ойуунускай ааҕыыларын биир бастыӊ тэрийээччитинэн  Чөркөөх орто оскуолатын  саха тылын уонна литературатын учуутатала Дмитрий Степанович Жегусов буолбута.

Суорун Омоллоон дойдутугар Чөркөөххө кэллэҕинэ  илиитин биэрэн: “Дорообо,  Миитэрэй,  дьэ бэрт  көрүстүбүт”,  – диэн    ааспыты ахтыhан кэпсэтэр этилэр.

Салайааччы уонна учуутал киhи  Чөркөөххө музейы тутууга,  ыалдьыттары көрсүhүүгэ олохтоох дьон аахсаабат көмөлөрүн бэлиэтээн, Польшаттан биллиилээх поэт Анджей Шиманскайы, сыылынай В.М. Ионов сиэнин В.Г. Ионованы-Высотскаяны, онтон да атын ыалдьыттары көрсүбүттэрин  ахтан  суруйан хаалларбыта.

Дмитрий Степанович  саха тылын үөрэхтээӄэ, учуутал буолан туран саха суруйааччыларын Ф.Г. Винокуров – Даадар, Г.Д. Бястинов – Бэс Дьарааһын олохторун уонна айар үлэлэрин сиһилии үөрэтэн киэӊ эйгэӄэ таһаарбыт үтүөлээх. Кини  үөрэнээччилэрин ортолоругар РФ народнай артыыһа Ефим Степанов, Сϴ норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ, кыраайы үөрэтээччи Николай Ефимов, о д.а. үтүө дьоммут, саха биллиилээх суруйааччылара Егор Неймохов, Егор Старостин – Байаӄантай, Елена Слепцова – Куорсуннаах, эдэр суруйааччылар Ирина Колодезникова – Ымыы, Елена Филатова – Сыгыйык бааллара элбэӄи этэр.

Дмитрий Степанович Жегусов чугас аймаӄа, Саха АССР наркомунан үлэлиир кэмнэриттэн үөрэх сайдыытыгар үлэлээбит  Дьокуускайдааӄы педагогическай институт бастакы директора, өрөспүүбүлүкэӄэ биллэр  салайааччы киһи  «норуот өстөөӄө» диэн сымыйанан буруйдаммыт И.П. Жегусов аатын тилиннэриигэ быһаччы кыттыыны ылбыта.  Учуутал киһи Д.К. Сивцев – Суорун Омоллоон төрөөбүтэ 70 сылын уонна  кэлин кэккэ сылларын көрсө сүрүн дакылаатчыт этэ. Сынньалаӊӊа тахсан баран   дьоhун өбүгэ дьонун утумнаан  сэбиэскэй кэмнэргэ олорон ааспыт  олоҕун  сурукка түhэрбитин,  «Сиэргэ-майгыга сыһыаннаах өс хоһоонноро»  (1993), «Отутус сыллар ааннарын сэгэттэххэ…» (2007), «Айар дьоҕур — олох оҥкула» (2012), «Ытык Чөркөөхтөн силис-мутук тардан…» (2018) кинигэлэригэр бэлиэтээһиннэрин суруйааччы Суорун Омоллоон салалтатынан төрөөбүт-үөскээбит  Чөркөөхтөрүгэр  өрө күүрэн үлэлээн    туппут  музейыгар бэлэхтээбитэ.

Түмүккэ, инникитин учуутал барахсан  өр сылларга муспут өрөспүүбүлүкэӄэ суох саха тылын уонна литературатын учууталын баай ис хоһоонноох кабинетын матырыйаала сөпкө кичэллээхтик хараллан төрөөбүт тылбыт сайдарыгар туһалыы, учууталбыт аатын ааттата  туруоӄа диэн эрэнэбин.

Хаартыскаларга: 1978 с. Чөркөөххө бэс ыйыгар В.Г. Короленко 125 сааhыгар аналлаах ыhыах аhыллыытыгар  Октябрьскай нэһилиэк сэбиэтин исполкомун председателэ Д.С. Жегусов тыл этэр түгэнэ.  Л. Григорьева хаартыскаӄа түһэриитэ.

Суруйааччы С.Р. Кулачиков – Эллэйи Чөркөөххө көрсүһүүгэ учууталлар ортолоругар Жегусов Д.С. иккис эрээккэ ортоку турар. 1974 с., ахсынньы 25 күнэ.

                                               Изабелла Жерготова. Чөркөөх Тохсунньу 28 к. 2026 сыл