ГБУ РС(Я) «Якутский государственный объединенный музей
истории и культуры народов Севера им. Ем. Ярославского»
ГБУ РС(Я) «Якутский музей»
АҔА ДОЙДУ УЛУУ СЭРИИТИН КЫАЙЫЫТЫН 75 СЫЛЫГАР АНАЛЛААХ «САХА СИРЭ АҔА ДОЙДУ УЛУУ СЭРИИТИГЭР СҮҤКЭН КЫЛААТА» РЕСПУБЛИКАТААҔЫ КЭТЭХТЭН КҮРЭХ ТҮМҮГЭ
5 июня 2020, 14:17

СР Наукатын академията, СР Чөркөхтөөҕү политсыылка мусуойа, СР Таатта улууһун Ытык-Күөллээҕи кыраайы үөрэтэр мусуойа Аҕа дойду Улуу сэриитин Кыайыытын 75 сылын көрсө сыаллаах-соруктаах «Саха сирэ Аҕа дойду Улуу сэриитигэр сүҥкэн кылаата» диэн республикатааҕы кэтэхтэн күрэҕи бар дьоҥҥо – төрөппүттэргэ, ааҕааччыларга, учууталларга, үөрэнээччилэргэ уонна да атын киэҥ араҥаҕа 2020 сыл муус устар 17 күнүттэн ыам ыйын 26 күнүгэр дылы тэрийэн ыыттылар.

Күрэх уопсайа үс түһүмэхтээх оҥоһуллубута:

  • 1 түһүмэх – 33 ыйытыылаах викторина түһүмэҕэ. Хас биирдии ыйытыы биирдии баалынан сыаналаммыта.
  • 2 түһүмэх – 32 ойуунан бэриллибит Хаартысканан викторина. Маныаха хас биирдии хаартысканан викторина икки баалынан сыаналаммыта.

– 3 түһүмэх – айар үлэ. Кыайыы 75 сылыгар аналлаах төрөөбүт нэһилиэгин Аҕа дойду сэриитин сылларыгар кэрчик историятын туһунан суруйуу этэ. Маныаха кыттааччылар төрөөбүт нэһилиэктэрин Аҕа дойду сэриитин сылларыгар кылаатын туһунан, Аҕа дойду сэриитин кыттыылаахтарын туһунан, Аҕа дойду сэриитин сылларыгар тыыл таһаарыылаах үлэтин туһунан, о.д.а. киллэрэн туран, 3 сирэйдээх, туһаныллыбыт литературалаах, хаартыскалаах иһитиннэрии киэбинэн суруйан матырыйаал бөҕөнү ыыттылар. Хас биирдии иһитиннэрии быһаччы 10 баалынан сыаналаммыта. Бу бэриллибит матырыйааллар СР Чөркөхтөөҕү политсыылка мусуойун салалтатынан Таатта оройуонун «Таатта» хаһыатын балаһатыгар туспа рубрика быһыытынан бэчээттэнэн тахсыахтара.

Бу ыытыллыбыт күрэххэ уопсайа 20 киһи Намтан, Амматтан, Горнайтан, Кэбээйиттэн, Ленскэйтэн, Мэҥэ-Хаҥаластан, Ньурбаттан, Орто Халыматтан, Сунтаартан, Тааттаттан, Томпоттон, Хаҥаластан көхтөөх кытыыны ыллылар.

Бары кыттыбыттарга бэс ыйын саҥатыгар дылы электроннай сертификат, онтон элбэх баалы ылан кыайыыны ситиспиттэргэ электроннай диплом ыытыллыаҕа. Ким хас баалынан сыаналанан анал кыайыы миэстэтин ситиспитин эбии анал сыһыарыыга көрүөххүтүн сөп. (Сыһыарыы. Аҕа дойду Улуу сэриитин Кыайыытын 75 сылын көрсө сыаллаах-соруктаах «Саха сирэ Аҕа дойду Улуу сэриитигэр сүҥкэн кылаата» диэн республикатааҕы кэтэхтэн күрэх протокола).

Мантан аллараа «Саха сирэ Аҕа дойду Улуу сэриитигэр сүҥкэн кылаата» диэн республикатааҕы кэтэхтэн күрэх сөптөөх эппиэттэрин көрүөххүтүн сөп:

Бастакы түһүмэх «Кыайыы 75 сылыгар аналлаах «Буойун-суруйааччылар» викторина күрэҕин эппиэттэрэ:

  1. Серафим Романович Кулачиков – Эллэй хайа куоракка, туох  үөрэҕин бүтэрбитэй? (МГИ журналистика)
  2. Саха сиригэр хас буойун-суруйааччы баарый? (28)
  3. А.Т. Твардовскай «Василий Теркин» айымньытын ким сахалыы тылбаастаабытай? (Степан Афанасьевич Саввин – Күн Дьирибинэ)
  4. Петр Николаевич Тобуруокап хас кинигэ ааптарай? (37)
  5. Кузьмин Макар  Иван  ханна төрөөбүтэй, псевдонима кимий?   (Таатта улууһа, Уолба нэһилиэгэ. Макар  Хара)
  6. «Суох буоллун сэрии,

Суох буоллун  өлүү

Туругур эйэ, эйэ, эйэ» – ырыа буолбут хоһоон аата,  автора кимий?  («Эйэ дьол иһин» ырыа ааптара – Степан Иванович Тимофеев)

  1. Саха сиригэр хас буойун-поэт баарый? (19)
  2. Иннокентий Илларионович Эртюков ханна төрөөбүтэй? (Таатта улууһун Тыараһа нэһилиэгэр)
  3. «Суор кыланар сиһигэр», «Сүрэх кэпсиир», «Саллааттар» айымньылар ааптардара кимий?  (Исай Прокопьевич Никифоров)
  4. Анастасия Саввична Сыромятникова бииргэ төрөөбүт быраата, литературовед, критик, тылбаасчыт, филологическай наука кандидата, буойун-суруйааччы аата кимий? (Георгий Саввич Сыромятников)
  5. А.С. Пушкин «Евгений Онегин» айымньытын ким сахалыы тылбаастаабытай? (Гаврил Иванович Макаров – Дьуоҥ Дьаҥылы)
  6. Архип Георгиевич Кудрин ханна төрөөбүтэй? (Өлүөхүмэ, Абаҕа)
  7. 300-тэн тахса кинигэни эрэдээксийэлээн таһаарбыт суруйааччы аата? (Иннокентий Иванович Артамонов)
  8. С. Данилов, Н. Мординов, В. Протодьяконов айымньыларын нууччалыы  ким  тылбаастаабытай?  (Юрий Иванович Шамшурин)
  9. Софрон Петрович Данилов хас сыллаахха, ханнык ыйга сэриигэ барбытай?        (1941 с. от ыйа)
  10. «Байанайдаах хочобор»  ханнык учуутал, поэт бастакы кинигэтэй?  (Виктор Ильич Башарин)
  11. Аҕа дойду сэриитин кэмигэр Волховскай фроҥҥа снайпердар хамсааһыннарын  тэрийээччи, иитээччи  суруруйааччы  кимий?  (Егор Дмитриевич Доҕордуурап)
  12. Саха сириттэн хайа суруйааччылаар 1944 с. Саха сирин делегациятын састаабыгар киирэн 1 Украинскай  фроҥҥа тыыл  үлэһиттэрин аатыттан инники кирбиигэ  тиийэн алгыс, бэлиэ бэлэхтэри тиэрпиттэрэй. (Дмитрий Кононович Сивцев – Суорун Омоллоон, Сергей Степанович Васильев )
  13. Ким М. Горькай аатынан Москватааҕы литературнай институкка старшай  преподавателинэн үлэлээбитэй?   (Петр Николаевич Тобуруокап)
  14. Тимофей Егорович  Сметанин ханна, хас  сыллаахха  төрөөбүтэй, олоҕун тиһэх күннэригэр  дылы  ханна  үлэлээбитэй?  (1919 с. Кэбээйи улууһун Тыайа нэһилиэгэр төрөөбүтэ; тиһэх сылларыгар Хаҥалас улууһун Покровскай бөһүөлэгэр хаһыат редакторынан үлэлээбитэ)
  15. Николай Иванович Степанов – Ноорой хас  сыллаахха, ханна  төрөөбүтэй? Бастакы идэтэ тугуй? (1897 с. Мэнэ-Ханалас улууһун Хара нэһилиэгэр төрөөбүтэ. Бастакы идэтэ – тимир ууһа)
  16. Бүлүү оройуонун «Колхоз  суола» хаһыат эппиэттиир сэкэритээринэн 1933-1939 сс. ким үлэлээбитэй? (Василий Ксенофонтович Иванов – Кустуктуурап)
  17. «Аахса барбаппыт

Атын омук диэн …» – хоһоон аатын ким суруйбутун таай. (Кустуктуурап)

  1. Аҕа дойдуну көмүскүүр сэрии кыттыылааҕа, народнай поэт, публицист, олоҥхоһут, тылбаасчыт (Владимир Михайлович Новиков – Күннүк  Уурастыырап)
  2. «Сааскы дьыбаардар», «Уһуктуу» романнар автордара кимий? (В.С. Соловьев – Болот  Боотур)
  3. Саха сирин суруйааччыларыттан ким шифровальщигынан сылдьыбытай? (Георгий Саввич Сыромятников)
  4. Ким Иосиф Виссарионович Сталин 12 томнаах кинигэтиттэн хаһын тылбаастаабытай? (Георгий Саввич Сыромятников 8 тому тылбаастаабыта)
  5. Алексей Афанасьевич Софронов хоһоонноро хас сыллаахха, ханнык сурунаалга тахсыбыттарай? ( ЫБСЛКС илиинэн суруллар «Күөх Ньурба» сурунаалга 1947 с. тахсыбыта)
  6. Василий Наумович Иванов бастакы хоһоонноро хаһан, ханнык сурунаалга бэчээттэммиттэрэй? («Хотугу сулус» 3№-гэр 1943 с.)
  7. 1941-1942 сс. сэрии толоонугар геройдуу охтубут поэт, сапер аата кимий? (Иван Анисимович Сергеев – Тообус)
  8. Кими, ханна ийэтигэр анаабыт хоһоонун ырыа оҥорон эҕэрдэлээн, 1944 с. көрсүбүттэрэй? (Гаврил Дмитриевич Ефимовы Чурапчыга Одьулууҥҥа көрсүбүттэрэ)
  9. «Өлүк таптала» диэн сэһэни ким суруйбутай? (Михаил Прокопьевич Ефимов)
  10. Ханнык поэт, драматург Луначарскай аатынан актердар маастарыстыбаларын үрдэтэр мастарыскыайга дьарыктаммытай, М. Горькай аатынан литературнай институту бүтэрбитэй? (Николай Дмитриевич Слепцов – Тобулаахап)

Күрэх сүрүн боппуруостарын уонна эппиэттэрин бэлэмнээтилэр СР Чөркөхтөөҕү политсыылка мусуойа тутаах үлэһитэ Барахова М.Е., СР Таатта улууһун Ытык-Күөллээҕи кыраайы үөрэтэр мусуойа тутаах үлэһитэ Попова М.А.

Иккис түһүмэх «Аҕа дойду сэриитин кэминээҕи туһааннаах маллар, сэп-сэбиргэл» Хартыынанан викторина сөптөөх эппиэттэрэ:

1 Ботуруон гильзата

Гильзы от патрона

2 Граната үлтүркэйэ

фрагмент гранаты

(ВПГС41(винтовочная противотанковая граната) – танканы утары винтовкаҕа граната)

3 Бытык хорунар (опасная бритва).
4  Снаряд үлтүркэйэ (Часть снаряда)
5 Снаряд гильзэтэ (Гильза от снаряда)
6 Тиис  суунар суокка (зубная щетка)
7 Снаряд (снаряд от миномета)
8 Кэнсиэрбэ иһитэ (консервная банка)
9 Буулдьа (пули)
10  

ППШ автомат дискэтэ

(Диск автомата ППШ)

11  

Ыстыык  (штыки)

12  

Ньуоска (ложка)

13 Пулемет лиэнтэтэ уонна ботуруоннара (пулеметная лента)
14 Немец кааска (немецкая каска)
15 Кателок хаппа5а (крышка от котелка)
16 Сэбиэскэй саллаат каската

(Каска советского солдата)

17 Хочулуок  (котелок)
18 Лимонка граната хаҕа (Граната)
19 Фляга (фляга)
20 Бэстилиэт корпуһа (Корпус пистолета)
21 Ботуруон (Патрон)
22 ГАЗ-АА, «Полуторка»(1,5т.таһаҕаһы таһар) диэн аатынан биллэр.
23  

ГАЗ –М 1

24 Крейсер “Линкор”
25 Репродуктор  (громкоговоритель
26 Немец радиоприемнига

(немецкий радиоприемник)

27 Немец танката (немецкий танк)
28 Реактивнай снарядтаах БМ-13, норуокка ааттаммытынан «Катюша».
29 Истребитель – ЛА7
30  ТУ – 2 бомбардировщик
31 Истребитель Ил – 16

 

32 Кукурузник

ПО- 2

 

 

 

Протокол